IMAGE634185893445156250

نسبيت زمان در قرآن

1_13225_792

وَ إنَّ يوماً عِندَ رَبِّكَ كَاَلْفِ سَنَةٍ مِمّا تَعُدّونَ.1
و يك روز نزد پروردگارت، همانند هزار سال از سال هايي است كه شما مي شمريد.

خلاصه ي نظريه ي نسبيت2:
گذر زمان امري مطلق و ثابت نيست، بلكه سرعت يا كندي آن در شرايط گوناگون متفاوت است.3
هنگامي كه مي گوييم اتومبيلي با سرعت 180 كيلومتر در يك جاده حركت مي كند، در حقيقت، مقدار حركت را نسبت به اشيا و اشخاص ساكن سنجيده ايم و گرنه همين اتومبيل، نسبت به اتومبيل ديگر كه با سرعت 100 كيلومتر در ساعت حركت مي كند، تنها 80 كيلومتر سرعت دارد. هم چنين سرعت آن نسبت به اتومبيل سومي كه سرعتش 180 كيلومتر در ساعت است، صفر خواهد بود. حال اگر سرعت آن را نسبت به هواپيمايي بسنجيم كه 800 كيلومتر در ساعت حركت مي كند، سرعت آن برابر منهاي620 كيلومتر در ساعت خواهد بود.
اين مقايسه ها و نسبت سنجي ها در قلمرو جهان مادّي و طبيعي است. همين مقايسه را مي توان عيناً نسبت به جهان غيرمادّي ومجرّد نيز منظور داشت. آيا زمان در جهان مادّي و غيرمادّي به طور يكسان جريان دارد؟ آيا اصولاً در جهان غيرمادّي،زمان جريان دارد؟ به بيان ديگر، رابطه ي زماني ميان جهان مادّي و جهان مجرّد (مثلاً عالَم برزخ) چگونه است؟
اين ها مسايلي است كه دست ما به آساني، به آسمان بلند آن نمي رسد، ولي آياتي در اين باره وجود دارد كه چشم اندازهاي روشني را فراروي ما قرار مي دهد. برخي از اين آيات، آن هايي هستند كه به مسأله ي -نسبيت زمان- اشاره دارند. يكي از آن ها همان آيه اي است كه در طليعه ي بحث آمد:
وَيسْتَعْجِلوَنَك بِالعَذابِ ولَن يخِلفَ وَعْدَهُ وإنَّ يوماً عِندَ رَبِّكَ كَألفِ سَنَةٍ مِمّا تَعُدّونَ.
آنان از تو مي خواهندكه در عذاب دادنشان شتاب شود؛ در حالي كه خداوند هرگز از وعده ي خود تخلّف نخواهد كرد و يك روز نزد پروردگارت، همانند هزار سال از سال هايي است كه شما مي شمريد.
چنان كه در اين آيه مي بينيم يك روز قيامت به اندازه ي هزار سال قلمداد شده است.
[يك روز قيامت هزار سال دنيا ? 365?1000?365000 روز دنيا]
به راستي، اگر از ما بپرسند قيامت كي بر پا خواهد شد، چه پاسخي خواهيم داد: هزار سال ديگر؟ يك ميليون سال ديگر يا يك ميليارد سال ديگر؟
گروهي همين پرسش را از پيامبر (ص) پرسيدند:
يسْئَلونَكَ عَنِ السّاعَةِ أيانَ مُرسيها قُلْ إنّما عِلمُها عِنْدَ رَبّي لايجَلّيها لِوَقِتها إلاّهُوَ.4
درباره ي قيامت از تو مي پرسند كه كي فرا مي رسد؟ بگو: -علمش تنها نزد پروردگار من است و هيچ كس جز او [نمي تواند] وقت آن را آشكار سازد.-
در اين آيه، تكيه بر اين است كه علم به زمانِ برپايي قيامت، تنها در اختيار خداوند است و بس.
آيات ديگر به همين پرسش، به گونه ي ديگري پاسخ مي دهند:
إنَّهُم يرَونَهُ بعيداً وَ نَراهُ قريباً.5
آن ها آن روز را دور مي بينند و ما آن را نزديك مي بينيم.
چرا چنين است؟ چرا مردم، قيامت را دور مي بينند، ولي خداوند نزديك مي بيند؟ آيا جز اين است كه گذر زمان، نزد خداوند و مردم يكسان نيست؟
همين تفاوت گذر زمان (نسبيت زماني) را در داستان اصحاب كهف به روشني مي بينيم. هنگامي كه جوانان يكتا پرست در عهد دقيانوس براي برپايي دين خويش به پا خاستند و آنان را تعقيب مي كردند مأموران چاره اي نيافتند جز آن كه در انزوا و خلوت كوه پناه گيرند. آنان به قدرت خداوند، در خوابي بس دراز فرو رفتند و پس از سيصد و نه سال كه از خواب برخاستند، يكي از آنان پرسيد: چه مدّت خوابيديد؟
قالَ قائل مِنهُم كَمْ لَبِثْتُم قالوا لَبِثنا يوْماً أو بَعْضَ يومٍ.6
گفتند: يك روز يا بخشي از يك روز.
يك روز و بخشي از يك روز كجا و سيصد و نه سال كجا؟ به راستي، آيا زمان براي كساني كه زندگي عادي و معمولي را سپري مي كردند با جواناني كه در دل غار خفته بودند، يكسان مي گذشت؟
فردي را در نظر بگيريم كه از نيمه ي شب (ساعت 12) تا بامداد (6 صبح) درخواب بوده است. فرد ديگري به طور هم زمان، كنار او همان مدّت را بيدار مانده است. آيا گذشت زمان در نظر اين دو نفر يكسان خواهد بود يا آن كه فرد بيدار، زمان را طولاني تر احساس مي كند؟ آيا زمان براي دو نفر، كه هر دو در خواب به سر مي برند ولي يكي از آنان خواب هاي خوش و شيرين مي بيند و ديگري كه دچار كابوس و خواب هاي وحشتناك شده است، يكسان مي گذرد؟ هرگز. علّت اين تفاوت در ارزيابي ها چيست؟
اگر از ما درباره ي عمر -برزخي- اولين انسان هايي كه در كره ي زمين از دنيا رفته اند بپرسند، خواهيم گفت: (مثلاً) يك ميليارد سال گذشته است.7 اگر همين پرسش را از خود كساني كه در عالم برزخ به سر مي برند بپرسيم، چه پاسخي خواهند داد؟ اين مدّت طولاني در نظر آنان،چيزي بيش از يك تا ده روز نبوده است. به اين آيه توجّه كنيد:
يتَخاَفتُونَ بَينَهُمْ إِن لَّبِثْتُم إلاّ عَشْراً. نَحْنُ أعْلَم ُ بِما يقولونَ إذْ يقولُ أمْثَلُهُم طَريقَةً إن لَبِثْتُمْ إلاّ يوْماً.8
آنان آهسته با هم گفت و گو مي كنند.[بعضي مي گويند:] تنها ده شبانه روز [در عالم برزخ] توقف كرديد. ما به آن چه آنان مي گويند، آگاه تريم؛ هنگامي كه نيكو روش ترين آنان مي گويد: شما تنها يك روز درنگ كرديد.
عواملي كه باعث مي شود زمان را كوتاه يا بلند احساس كنيم، گوناگون است، مانند: سختي يا راحتي مسير، آگاهي يا غفلت از مسير، خواب يا بيدار بودن و عوامل ديگر كه بررسي آن ها، بحثي مستقل مي طلبد.
آن چه نظريه ي نسبيت علمي بر آن تكيه و تأكيد دارد، چند چيز است:
1. عامل زمان؛ 2. مبدأ سنجش زمان؛
3. تعداد سرعتِ متحرك؛ 4. مسافت پيموده شده.
در اين نظريه براي محاسبه ي زمان از فرمول زير استفاده مي كنند:
در اين فرمول، T زمان است (Time) كه براي محاسبه ي آن، مسافت پيموده شده را بر سرعت نور تقسيم مي كنند.9
نكته ي قابل تأمل اين است كه اين نظريه ، تنها به گذشت زمان در قلمرو جهان ماده (و به تعبير قرآن، -عالم شهادت-)10 نظر دارد. اگر در برابر انسان، جهان هاي فرا زماني و فرا مكاني مطرح باشد (عالم غيب)،11 سرعت يا كندي گذر لحظه ها، ساعت ها، روزها، سال ها و قرن ها (و به تعبير قرآن، -قرون و احقاب-)12 با چه ملاك ها و معيارهايي سنجيده مي شود؟ نظريه ي نسبيت، در برابر توضيح اين مطلب ساكت است. البته آيه هايي در قرآن وجود داردكه اين پرسش را نيز بدون پاسخ نگذاشته است كه پرداختن به آن ها، مجالي ديگر مي طلبد.

انذاري بزرگ
نكته ي مهمّي كه از اين مبحث مي آموزيم و فراتر ازنظريه ي نسبيت علمي و حتّي فراتر از بررسي پژوهشي يك موضوع قرآني بوده و در عين حال، بسيار هشدار دهنده و تكان دهنده است، اين است كه بيشترما انسان ها فكر مي كنيم تا قيامت، زمانِ درازي مانده است؛ مثلاً يك ميليارد سال يا چيزي در همين حدود، در حالي كه با تحليل زماني قرآن، يك يا حداكثر ده روز بيشتر نمانده است.
آيات 103 و 104 سوره ي طه را با اين ديدگاه دوباره تلاوت كنيم:
آنان آهسته با هم گفت و گو مي كنند. بعضي مي گويند: شما تنها ده شبانه روز [در عالم برزخ] توقف كرديد. ما به آن چه مي گويند، آگاه تريم؛ هنگامي كه نيكوروش ترين آنان مي گويد: شما تنها يك روز درنگ كرديد.
قرآن از ما مي خواهد كه در داوري نسبت به زمان قيامت، عينك دوربين و خاك خورده ي اهل زمين را از ديدگان برداريم؛ عينكي كه با آن، قيامت را بسيار دور مي بينند (إنّهُم يرونَهُ بَعيداً). به جاي آن، به ديدگاه قرآن مجهزّ شويم كه با آن، زمان قيامت و برانگيخته شدن و برپايي بهشت و دوزخ ، بسيار نزديك است: -و نَريه قريباً-. صدق اللّه العلي العظيم.

پاورقيها:
1. حج، 47.
2.All motion is relative (هر حركتي نسبي است). دايرة المعارفEncarta واژه ي Relativity.
3. يادآور مي شود كه نظريه ي نسبيت حركت، با نسبي بودن فهم از متون ارتباطي ندارد.
4. اعراف، 187.
5. معارج، 5 و 6.
6. كهف، 19.
7. بنابراين نظر كه پيش از حضرت آدم (ع) نيز انسان هايي مي زيسته اند.
8.طه، 103 و 104.
9. زير نويس 1.
10. جمعه، 8.
11. همان.
12. جمع -حقبه- معادل 80 سال. بحارالانوار، ج 8، ص 283.

منبع : ام الکتاب




پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *